| |
| MAXIMVS Iliacae gentis certamina uates | |
| et quinquaginta regum regemque patremque, | |
| castra decem aestatum uictamque sub Hectore Troiam | |
| erroremque ducis totidem quot uicerat annis | |
| instantem bello geminataque Pergama ponto | 5 |
| ultimaque in patria captisque penatibus arma | |
| ore sacro cecinit; patriam quoi cura petentum | |
| dum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusos | |
| omnis posteritas latices in carmina duxit | |
| amnemque in tenuis ausa est diducere riuos, | 10 |
| unius fecunda bonis. sed proximus illi | |
| Hesiodus memorat diuos diuumque parentes | |
| et chaos enixum terras orbemque sub illo | |
| infantem et primos titubantia sidera cursus | |
| Titanasque senes louis et cunabula magni | 15 |
| et sub fratre uiri nomen sine matre parentis | |
| atque iterum patrio nascentem corpore Bacchum | |
| omniaque inmenso uolitantia lumina mundo. | |
| quin etiam ruris cultus legesque notauit | |
| militiamque soli; quod collis Bacchus amaret, | 20 |
| quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque, | |
| atque arbusta uagis essent quod adultera pomis, | |
| silurumque deos sacrataque flumina nymphis, | |
| pacis opus magnos naturae condit in usus. | |
| astrorum quidam uarias dixere figuras | 25 |
| signaque diffuso passim labentia caelo | |
| in proprium cuiusque genus causasque tulere: | |
| Persea et Andromedan poena matremque dolentem | |
| solantemque patrem raptuque Lycaone natam | |
| officioque Iouis Cynosuram, lacte Capellam | 30 |
| et furto Cycnum, pietate ad sidera ductam | |
| Erigonen ictuque Nepam spolioque Leonem | |
| et morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa, | |
| Lanigerum uicto ducentem sidera ponto | |
| ceteraque ex uariis pendentia casibus astra | 35 |
| aethera per summum uoluerunt fixa reuolui. | |
| quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum, | |
| terraque composuit caelum, quae pendet ab illo. | |
| quin etiam pecorum ritus et Pana sonantem | |
| in calamos Sicula memorat tellure creatus; | 40 |
| nec siluis siluestre canit perque horrida motus | |
| rura serit dulcis musamque inducit in arua. | |
| ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum, | |
| ille uenenatos anguis aconitaque et herbas | |
| fata refert uitamque sua radice ferentis. | 45 |
| quin etiam tenebris immersum Tartaron atra | |
| in lucem de nocte uocant orbemque reuoluunt | |
| interius uersum naturae foedere rupto. | |
| omne genus rerum doctae cecinere sorores, | |
| omnis ad accessus Heliconis semita trita est, | 50 |
| et iam confusi manant de fontibus amnes | |
| nec capiunt haustum turbamque ad nota ruentem. | |
| integra quaeramus rorantis prata per herbas | |
| undamque occultis meditantem murmur in antris, | |
| quam neque durato gustarint ore uolucres, | 55 |
| ipse nec aetherio Phoebus libauerit igni. | |
| nostra loquar; nulli uatum debebimus ora, | |
| nec furtum, sed opus ueniet, soloque uolamus | |
| in caelum curru, propria rate pellimus undas. | |
| namque canam tacita naturam mente potentem | 60 |
| infusumque deum caelo terrisque fretoque | |
| ingentem aequali moderantem foedere molem, | |
| totumque alterno consensu uiuere mundum | |
| et rationis agi motu, cum spiritus unus | |
| per cunctas habitet partis atque irriget orbem | 65 |
| omnia peruolitans corpusque animale figuret. | |
| quod nisi cognatis membris contexta maneret | |
| machina et imposito pareret tota magistro, | |
| ac tantum mundi regeret prudentia censum, | |
| non esset statio terris, non ambitus astris, | 70 |
| haereretque uagus mundus standoque rigeret, | |
| nec sua dispositos seruarent sidera cursus, | |
| noxque alterna diem fugeret rursumque fugaret; | |
| non imbres alerent terras, non aethera uenti, | |
| nec pontus grauidas nubis, nec flumina pontum, | 75 |
| nec pelagus fontis, nec staret summa per omnis | |
| par semper partis aequo digesta parente, | |
| ut neque deficerent undae nec sideret orbis, | |
| nec caelum iusto maiusue minusue uolaret. | |
| motus alit, non mutat opus; sic omnia toto | 80 |
| dispensata manent mundo dominumque sequuntur. | |
| hic igitur deus et ratio, quae cuncta gubernat, | |
| ducit ab aetheriis terrena animalia signis: | |
| quae quamquam longo cogit summota recessu | |
| sentiri tamen, ut uitas ac fata ministrent | 85 |
| gentibus ac proprios per singula corpora mores. | |
| nec nimis est quaerenda fides: sic temperat arua | |
| caelum, sic uarias fruges redditque rapitque, | |
| sic pontum mouet ac terris immittit et aufert: | |
| atque haec seditio pelagus nunc sidere lunae | 90 |
| mota tenet nunc diuerso stimulata recessu, | |
| nunc anni spatio Phoebum comitata uolantem; | |
| sic submersa fretis concharum et carcere clausa | |
| ad lunae motum uariant animalia corpus | |
| et tua damna, tuas imitantur, Delia, uiris; | 95 |
| tu quoque fraternis sic perdis in oribus ora | |
| atque iterum ex eisdem repetis, quantumque reliquit | |
| aut dedit ille, refers et sidus sidere constas. | |
| denique sic pecudes et muta animalia terris, | |
| cum maneant ignara sui legisque per aeuum, | 100 |
| natura tamen ad mundum reuocante parentem | |
| attollunt animos caelumque et sidera seruant | |
| corporaque ad lunae nascentis cornua lustrant | |
| uenturasque uident hiemes, reditura serena: | |
| quis dubitet post haec hominem coniungere caelo? | 105 |
| consilium natura dedit linguamque capaxque | |
| ingenium uolucremque animum, quem denique in unum | |
| descendit deus atque habitat seque ipse requirit. | |
| mitto alias artis, quarum est permissa facultas, | |
| infidas adeo nec nostri munera census, | 110 |
| mitto, quod aequali nihil est sub lege tributum, | |
| quod patet auctores summi non pectoris esse, | |
| mitto quod et certum est et ineuitabile fatum, | |
| materiaeque datum est cogi, sed cogere mundo. | |
| quis caelum possit nisi caeli munere nosse | 115 |
| et reperire deum nisi qui pars ipse deorum est? | |
| quisue hanc conuexi molem sine fine patentis | |
| signorumque choros ac mundi flammea templa | |
| aeternum et stellis aduersus sidera bellum | |
| cernere et angusto sub pectore claudere posset, | 120 |
| ni tantos animis oculos natura dedisset | |
| cognatamque sui mentem uertisset ad ipsam | |
| et tantum dictasset opus, caeloque ueniret | |
| quod uocat in caelum sacra ad commercia rerum | |
| et primas quas dant leges nascentibus astra? | 125 |
| quis neget esse nefas inuitum prendere mundum | |
| et uelut in semet captum deducere in orbem? | |
| sed ne circuitu longo manifesta probentur, | |
| ipsa fides operi faciet pondusque fidemque. | |
| nam neque decipitur ratio nec decipit umquam; | 130 |
| rite sequenda uia est ueris accredita causis, | |
| cuentusque datur qualis praedicitur ante. | |
| quod fortuna ratum faciat, quis dicere falsum | |
| audeat et tantae suffragia uincere sortis? | |
| haec ego diuino cupiam cum ad sidera flatu | 135 |
| ferre, nec in turba nec turbae carmina condam, | |
| sed solus uacuo ueluti uectatus in orbe | |
| liber agam currus, non occursantibus ullis | |
| nec per iter socios commune gerentibus actus, | |
| sed caelo noscenda canam mirantibus astris | 140 |
| et gaudente sui mundo per carmina uatis: | |
| uel quibus illa sacros non inuidere meatus | |
| notitiamque sui, minima est quae turba per orbem. | |
| illa fluit, quae diuitias, quae diligit aurum, | |
| imperia et fascis mollemque per otia luxum | 145 |
| et blandis diuersa sonis dulcemque per auris | |
| affectum, ut modico noscenda ad fata labore. | |
| hoc quoque fatorum est, legem perdiscere fati. | |
| |
