| |
| HAVSERAT insolitos promissae uirginis ignis | |
| Augustus primoque rudis flagrauerat aestu; | |
| nec nouus unde calor nec quid suspiria uellent, | |
| nouerat incipiens et adhuc ignarus amandi. | |
| non illi uenator equus, non spicula curae, | 5 |
| non iaculum torquere libet; mens omnis aberrat | |
| in uulnus quod fixit Amor. quam saepe medullis | |
| erupit gemitus! quotiens incanduit ore | |
| confessus secreta rubor nomenque beatum | |
| iniussae scripsere manus! Iam munera nuptae | 10 |
| praeparat, et pulcros, Mariae sed luce minores, | |
| eligit ornatus, quidquid uenerabilis olim | |
| Liuia diuorumque nurus gessere superbae. | |
| incusat spes aegra moras longique uidentur | |
| stare dies segnemque rotam non flectere Phoebe. | 15 |
| Scyria sic tenerum uirgo flammabat Achillem | |
| fraudis adhuc expers bellatricisque docebat | |
| ducere fila manus et, mox quos horruit Ide, | |
| Thessalicos roseo nectebat pollice crinis. | |
| haec etiam queritur secum: ‘quonam usque uerendus | 20 |
| cunctatur mea uota socer? quid iungere differt | |
| quam pepigit, castasque preces implere recusat? | |
| non ego luxuriem regum moremque secutus | |
| quaesiui uultum thalamis, ut nuntia formae | |
| lena per innumeros iret pictura penatis, | 25 |
| nec uariis dubium thalamis laturus amorem | |
| ardua commisi falsae conubia cerae. | |
| non rapio praeceps alienae foedera taedae, | |
| sed quae sponsa mihi pridem patrisque relicta | |
| mandatis uno materni sanguinis ortu | 30 |
| communem partitur auum. fastidia supplex | |
| deposui gessique procum; de limine sacro | |
| oratum misi proceres, qui proxima nobis | |
| iura tenent. fateor, Stilicho, non parua poposci, | |
| sed certe mereor princeps hoc principe natus, | 35 |
| qui sibi te generum fraterna prole reuinxit, | |
| cui Mariam debes. faenus mihi solue paternum, | |
| redde suos aulae. mater fortasse rogari | |
| mollior. o patrui germen, cui nominis heres | |
| successi, sublime decus torrentis Hiberi, | 40 |
| stirpe soror, pietate parens, tibi creditus infans | |
| inque tuo creui gremio partuque remoto | |
| tu potius Flacilla mihi. quid diuidis ergo | |
| pignora? quid iuueni natam non reddis alumno? | |
| optatusne dies aderit? dabiturne iugalis | 45 |
| nox umquam?’ | |
| tali solatur uulnera questu. | |
| risit Amor placidaeque uolat trans aequora matri | |
| nuntius et totas iactantior explicat alas. | |
| mons latus Ionium Cypri praeruptus obumbrat, | 50 |
| inuius humano gressu, Phariumque cubile | |
| Proteos et septem despectat cornua Nili. | |
| hunc neque canentes audent uestire pruinae | |
| nec uenti pulsare, timent hunc laedere nimbi; | |
| Luxuriae Venerique uacat. pars acrior anni | 55 |
| exsulat; aeterni patet indulgentia ueris. | |
| in campum se fundit apex; hunc aurea saepes | |
| circuit et fuluo defendit prata metallo. | |
| Mulciber, ut perhibent, his oscula coniugis emit | |
| moenibus et talis uxorius obtulit arces. | 60 |
| intus rura micant, manibus quae subdita nullis | |
| perpetuum florent, Zephyro contenta colono, | |
| umbrosumque nemus, quo non admittitur ales, | |
| ni probet ante suos diua sub iudice cantus: | |
| quae placuit, fruitur ramis; quae uicta, recedit. | 65 |
| uiuunt in Venerem frondes omnisque uicissim | |
| felix arbor amat; nutant ad mutua palmae | |
| foedera, populeo suspirat populus ictu | |
| et platani platanis alnoque adsibilat alnus. | |
| labuntur gemini fontes, hic dulcis, amarus | 70 |
| alter et infusis corrumpens mella uenenis, | |
| unde Cupidineas armari fama sagittas. | |
| mille pharetrati ludunt in margine fratres, | |
| ore pares, aeuo similes, gens mollis Amorum. | |
| hos Nymphae pariunt, illum Venus aurea solum | 75 |
| edidit. ille deos caelumque et sidera cornu | |
| temperat et summos dignatur figere reges; | |
| hi plebem feriunt. nec cetera numina desunt. | |
| hic habitat nullo constricta Licentia nodo | |
| et flecti faciles Irae uinoque madentes | 80 |
| Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum | |
| Pallor et in primis titubans Audacia furtis | |
| iucundique Metus et non secura Voluptas; | |
| et lasciua uolant leuibus Periuria uentis. | |
| quos inter petulans alta ceruice Iuuentas | 85 |
| excludit Senium luco procul. | |
| atria diuae | |
| permutant radios siluaque obstante uirescunt. | |
| Lemnius haec etiam gemmis exstruxit et auro | |
| admiscens artem pretio trabibusque smaragdi | 90 |
| supposuit caesas hyacinthi rupe columnas. | |
| beryllo paries et iaspide lubrica surgunt | |
| limina despectusque solo calcatur achates. | |
| in medio glaebis redolentibus area diues | |
| praebet odoratas messis; hic mitis amomi, | 95 |
| hic casiae matura seges, Panchaeaque turgent | |
| cinnama, nec sicco frondescunt uimina costo | |
| tardaque sudanti prorepunt balsama riuo. | |
| quo postquam delapsus Amor longasque peregit | |
| penna uias, alacer passuque superbior intrat. | 100 |
| caesariem tunc forte Venus subnixa corusco | |
| fingebat solio. dextra laeuaque sorores | |
| stabant Idaliae: largos haec nectaris imbris | |
| irrigat, haec morsu numerosi dentis eburno | |
| multifidum discrimen arat; sed tertia retro | 105 |
| dat uarios nexu nec iusto diuidit orbis | |
| ordine neglectam partem studiosa relinquens: | |
| plus error decuit. speculi nec uultus egebat | |
| iudicio; similis tecto monstratur in omni | |
| et rapitur, quocumque uidet, dum singula cernit | 110 |
| seque probat. nati uenientis conspicit umbram | |
| ambrosioque sinu puerum complexa ferocem | |
| ‘quid tantum gauisus?’ ait; ‘quae proelia sudas, | |
| improbe? quis iacuit telis? iterumne Tonantem | |
| inter Sidonias cogis mugire iuuencas? | 115 |
| an Titana domas? an pastoralia Lunam | |
| rursus in antra uocas? durum magnumque uideris | |
| debellasse deum.’ | |
| suspensus in oscula matris | |
| ille refert: ‘Laetare, parens; inmane tropaeum | 120 |
| rettulimus, nostrum iam sensit Honorius arcum. | |
| scis Mariam patremque ducem, qui cuspide Gallos | |
| Italiumque fouet, nec te praeclara Serenae | |
| fama latet. propera; regalibus adnue uotis: | |
| iunge toros.’ | 125 |
| gremio natum Cytherea remouit | |
| et crinis festina ligat peplumque fluentem | |
| adleuat et blando spirantem numine ceston | |
| cingitur, impulsos pluuiis quo mitigat amnis, | |
| quo mare, quo uentos irataque fulmina soluit. | 130 |
| ut stetit ad litus, paruos adfatur alumnos: | |
| ‘heus! quis erit, pueri, uitreas qui lapsus in undas | |
| huc rapidum Tritona uocet, quo uecta per altum | |
| deferar? haud umquam tanto mihi uenerit usu. | |
| sacri, quos petimus, thalami. pernicius omnes | 135 |
| quaerite, seu concha Libycum circumsonat aequor, | |
| Aegaeas seu frangit aquas. quicumque repertum | |
| duxerit, aurata donabitur ille pharetra.’ | |
| dixerat et sparsi diuisa plebe feruntur | |
| exploratores pelagi. sub fluctibus ibat | 140 |
| Carpathiis Triton obluctantemque petebat | |
| Cymothoen. timet illa ferum seseque sequenti | |
| subripit et duris elabitur uda lacertis. | |
| ‘heus’, inquit speculatus Amor, ‘non uestra sub imis | |
| furta tegi potuere uadis. accingere nostram | 145 |
| uecturus dominam: pretium non uile laboris | |
| Cymothoen facilem, quae nunc detrectat, habebis. | |
| hac mercede ueni.’ | |
| prorupit gurgite toruus | |
| semifer; undosi uerrebant bracchia crines; | 150 |
| hispida tendebant bifido uestigia cornu, | |
| qua pistrix commissa uiro. ter pectora mouit; | |
| iam quarto Paphias tractu sulcabat harenas. | |
| umbratura deam retro sinuatur in arcum | |
| belua; tum uiuo squalentia murice terga | 155 |
| purpureis mollita toris: hoc nauigat antro | |
| fulta Venus; niueae delibant aequora plantae. | |
| prosequitur uolucer late comitatus Amorum | |
| tranquillumque choris quatitur mare. serta per omnem | |
| Neptuni dispersa domum Cadmeia ludit | 160 |
| Leucothoe, frenatque rosis delphina Palaemon; | |
| alternas uiolis Nereus interserit algas; | |
| canitiem Glaucus ligat inmortalibus herbis. | |
| nec non et uariis uectae Nereides ibant | |
| audito rumore feris (hanc pisce soluto | 165 |
| subleuat Oceani monstrum Tartesia tigris; | |
| hanc timor Aegaei rupturus fronte carinas | |
| trux aries; haec caeruleae suspensa leaenae | |
| innatat; haec uiridem trahitur complexa iuuencum), | |
| certatimque nouis onerant conubia donis. | 170 |
| cingula Cymothoe, rarum Galatea monile | |
| et grauibus Psamathe bacis diadema ferebat | |
| intextum, Rubro quas legerat ipsa profundo. | |
| mergit se subito uellitque corallia Doto; | |
| uimen erat dum stagna subit; processerat undis: | 175 |
| gemma fuit. | |
| nudae Venerem cinxere cateruae | |
| plaudentesque simul tali cum uoce sequuntur: | |
| ‘hos Mariae cultus, haec munera nostra precamur | |
| reginae regina feras. dic talia numquam | 180 |
| promeruisse Thetin nec cum soror Amphitrite | |
| nostro nupta Ioui. deuotum sentiat aequor, | |
| agnoscat famulum uirgo Stilichonia pontum. | |
| uictricis nos saepe ratis classemque paternam | |
| ueximus, attritis cum tenderet ultor Achiuis.’ | 185 |
| iam Ligurum terris spumantia pectora Triton | |
| adpulerat lassosque fretis extenderat orbis. | |
| continuo sublime uolans ad moenia Gallis | |
| condita, lanigeri suis ostentantia pellem, | |
| peruenit. aduentu Veneris pulsata recedunt | 190 |
| nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes. | |
| laetaturque tamen; Mauortia signa rubescunt | |
| floribus et subitis animantur frondibus hastae. | |
| illa suum dictis adfatur talibus agmen: | |
| ‘Gradiuum, nostri comites, arcete parumper, | 195 |
| ut soli uacet aula mihi. procul igneus horror | |
| thoracum, gladiosque tegat uagina minacis. | |
| stent bellatrices aquilae saeuique dracones; | |
| fas sit castra meis hodie succumbere signis. | |
| tibia pro lituis et pro clangore tubarum | 200 |
| molle lyrae festumque canant. epulentur ad ipsas | |
| excubias; mediis spirent crateres in armis. | |
| laxet terribilis maiestas regia fastus | |
| et sociam plebem non indignata potestas | |
| confundat turbae proceres. soluantur habenis | 205 |
| gaudia nec leges pudeat ridere seueras. | |
| ‘tu festas, Hymenaee, facis, tu, Gratia, flores | |
| elige, tu geminas, Concordia, necte coronas. | |
| uos, pennata cohors, quo quemque uocauerit usus, | |
| diuisa properate manu, neu marceat ulla | 210 |
| segnities: alii funalibus ordine ductis | |
| plurima uenturae suspendite lumina nocti; | |
| hi nostra nitidos postis obducere myrto | |
| contendant; pars nectareis adspergite tecta | |
| roribus et flamma lucos adolete Sabaeos; | 215 |
| pars infecta croco uelamina lutea Serum | |
| pandite Sidoniasque solo praesternite uestis. | |
| ast alii thalamum docto componite textu; | |
| stamine gemmato picturatisque columnis | |
| aedificetur apex, qualem non Lydia diues | 220 |
| erexit Pelopi nec quem struxere Lyaeo | |
| Indorum spoliis et opaco palmite Bacchae. | |
| illic exuuias omnis cumulate parentum: | |
| quidquid auus senior Mauro uel Saxone uictis, | |
| quidquid ab innumeris socio Stilichone tremendus | 225 |
| quaesiuit genitor bellis, quodcumque Gelonus | |
| Armeniusue dedit; quantum crinita sagittis | |
| attulit extremo Meroe circumflua Nilo; | |
| misit Achaemenio quidquid de Tigride Medus, | |
| cum supplex emeret Romanam Parthia pacem. | 230 |
| nobilibus gazis opibusque cubilia surgant | |
| barbaricis; omnes thalamo conferte triumphos.’ | |
| sic ait et sponsae petit improuisa penatis. | |
| illa autem secura tori taedasque parari | |
| nescia diuinae fruitur sermone parentis | 235 |
| maternosque bibit mores exemplaque discit | |
| prisca pudicitiae, Latios nec uoluere libros | |
| desinit aut Graios, ipsa genetrice magistra, | |
| Maeonius quaecumque senex aut Thracius Orpheus | |
| aut Mytilenaeo modulatur pectine Sappho | 240 |
| (sic Triuiam Latona monet; sic mitis in antro | |
| Mnemosyne docili tradit praecepta Thaliae): | |
| cum procul augeri nitor et iucundior aer | |
| attonitam lustrare domum fundique comarum | |
| gratus odor. mox uera fides numenque refulsit. | 245 |
| cunctatur stupefacta Venus; nunc ora puellae | |
| flammea, nunc niueo miratur uertice matrem. | |
| haec modo crescenti, plenae par altera lunae: | |
| adsurgit ceu forte minor sub matre uirenti | |
| laurus et ingentis ramos olimque futuras | 250 |
| promittit iam parua comas; uel flore sub uno | |
| ceu geminae Paestana rosae per iugera regnant: | |
| haec largo matura die saturataque uernis | |
| roribus indulget spatio; latet altera nodo | |
| nec teneris audet foliis admittere soles. | 255 |
| adstitit et blande Mariam Cytherea salutat: | |
| ‘salue sidereae proles augusta Serenae, | |
| magnorum suboles regum parituraque reges: | |
| te propter Paphias sedis Cyprumque reliqui, | |
| te propter libuit tantos explere labores | 260 |
| et tantum transnare maris, ne uilior ultra | |
| priuatos paterere lares neu tempore longo | |
| dilatos iuuenis nutriret Honorius ignis. | |
| accipe fortunam generis, diadema resume, | |
| quod tribuas natis, et in haec penetralia rursus, | 265 |
| unde parens progressa, redi. fac nulla subesse | |
| uincula cognatae: quamuis aliena fuisses | |
| principibus, regnum poteras hoc ore mereri. | |
| quae propior sceptris facies? qui dignior aula | |
| uultus erat? non labra rosae, non colla pruinae, | 270 |
| non crinis aequant uiolae, non lumina flammae. | |
| quam iuncti leuiter sese discrimine confert | |
| umbra supercilii! miscet quam iusta pudorem | |
| temperies nimio nec sanguine candor abundat! | |
| Aurorae uincis digitos umerosque Dianae; | 275 |
| ipsam iam superas matrem. si Bacchus amator | |
| dotali potuit caelum signare corona, | |
| cur nullis uirgo redimitur pulcrior astris? | |
| iam tibi molitur stellantia serta Bootes | |
| inque decus Mariae iam sidera parturit aether. | 280 |
| o digno nectenda uiro tantique per orbem | |
| consors imperii! iam te uenerabitur Hister; | |
| nomen adorabunt Thulani; Rhenus et Albis | |
| seruiet; in medios ibis regina Sygambros. | |
| quid numerem gentis Atlanteosque recessus | 285 |
| oceani? toto pariter donabere mundo.’ | |
| dixit et ornatus, dederant quos nuper ouantes | |
| Nereides, collo membrisque micantibus aptat. | |
| ipsa caput distinguit acu, substringit amictus; | |
| flammea uirgineis accommodat ipsa capillis. | 290 |
| ante fores iam pompa sonat, pilentaque sacra | |
| praeradiant ductura nurum. calet obuius ire | |
| iam princeps tardumque cupit discedere solem: | |
| nobilis haud aliter sonipes, quem primus amoris | |
| sollicitauit odor, tumidus quatiensque decoras | 295 |
| curuata ceruice iubas Pharsalia rura | |
| peruolat et notos hinnitu flagitat amnis | |
| naribus accensis; mulcet fecunda magistros | |
| spes gregis et pulcro gaudent armenta marito. | |
| candidus interea positis exercitus armis | 300 |
| exsultat socerum circa; nec signifer ullus | |
| nec miles pluuiae flores dispergere ritu | |
| cessat purpureoque ducem perfundere nimbo. | |
| haec quoque uelati lauro myrtoque canebant: | |
| ‘diue parens, seu te complectitur axis Olympi, | 305 |
| seu premis Elysias, animarum praemia, uallis, | |
| en promissa tibi Stilicho iam uota peregit; | |
| iam gratae rediere uices; cunabula pensat; | |
| acceptum reddit thalamum, natoque reponit | |
| quod dederat genitor. numquam te, sancte, pigebit | 310 |
| iudicii nec te pietas suprema fefellit. | |
| dignus cui leges, dignus cui pignora tanti | |
| principis et rerum commendarentur habenae. | |
| dicere possemus quae proelia gesta sub Haemo | |
| quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae, | 315 |
| quam notus clipeo, quanta ui fulminet hastam, | |
| ni prohiberet Hymen. quae tempestiua relatu, | |
| nunc canimus. quis consilio, quis iuris et aequi | |
| nosse modum melior? quod semper dissilit, in te | |
| conuenit, ingenio robur, prudentia marti. | 320 |
| fronte quis aequali? quem sic Romana decerent | |
| culmina? sufficerent tantis quae pectora curis? | |
| stes licet in populo, clamet quicumque uidebit: | |
| hic est, hic Stilicho! sic se testatur et offert | |
| celsa potestatis species, non uoce feroci, | 325 |
| non alto simulata gradu, non improba gestu. | |
| affectant alii quidquid fingique laborant, | |
| hoc donat natura tibi. pudor emicat una | |
| formosusque rigor uultusque auctura uerendos | |
| canities festina uenit. cum sorte remota | 330 |
| contingat senio grauitas uiresque iuuentae, | |
| utraque te cingit propriis insignibus aetas. | |
| ornatur Fortuna uiro. non ulla nocendi | |
| tela nec infecti iugulis ciuilibus enses. | |
| non odium terrore moues nec frena resoluit | 335 |
| gratia; diligimus pariter pariterque timemus. | |
| ipse metus te noster amat, iustissime legum | |
| arbiter, egregiae pacis fidissime custos, | |
| optime ductorum, fortunatissime patrum. | |
| plus iam, plus domino cuncti debere fatemur, | 340 |
| quod gener est, inuicte, tuus. uincire corona; | |
| insere te nostris contempto iure choreis. | |
| sic puer Eucherius superet uirtute parentem; | |
| aurea sic uideat similis Thermantia taedas; | |
| sic uterus crescat Mariae; sic natus in ostro | 345 |
| paruus Honoriades genibus considat auitis.’ | |
| |
